De weg van ‘nooit goed genoeg’ naar meer ontspanning en rust in jezelf

Last van die kritische stem

Hoe hard je ook je best doet, het voelt alsof je het nooit goed genoeg kunt doen. Want ook al heb je de dag perfect geregeld en is iedereen om je heen voorzien, toch is er die innerlijke stem: “doe niet zo moeilijk”, “je bent te gevoelig”, “je doet lastig”.

Ondertussen ben je doodmoe en is dat al bijna normaal. Natuurlijk heb je van alles geprobeerd om daar verandering in te brengen. Therapie, yoga, mindfulness, boeken die je met potlood hebt onderstreept. En toch zit die onrust er nog steeds, ergens diep vanbinnen.

En weer is daar die innerlijke strem die roept dat het aan jou ligt. “Je wéét het allemaal wel, dus waarom lukt het dan niet?”

Goed nieuws: er is helemaal niks mis met jou. Er is gewoon iets anders nodig.

Waarom snappen niet hetzelfde is als veranderen

Je hebt waarschijnlijk al meer gelezen over trauma, hechting en het zenuwstelsel dan de gemiddelde behandelaar. Je kent de termen vermijdende en angstige hechting, je hebt echt wel inzicht in je patronen en toch verandert er in de kern weinig. Dat is geen falen van jouw kant. Het is een misverstand over hoe verandering werkt.

Nieuwe verbindingen in je brein ontstaan door iets echt te ervaren en te doorvoelen. Inzicht is de kaart, doorvoelen is de reis zelf. Je kunt de kaart van Portugal uit je hoofd kennen en nog nooit de zon op je huid hebben gevoeld.

Zo werkt het ook met je patronen. Je hoofd kan het hele verhaal vertellen, precies benoemen waar het vandaan komt en wat er zou moeten veranderen. Maar je zenuwstelsel luistert naar iets anders. Het luistert naar een ervaring van veiligheid, van iets dat werkelijk anders aanvoelt dan vroeger. En niet één keer, maar herhaaldelijk. Dat is waarom stoppen met overtuigen en beginnen met voelen wat klopt zoveel meer oplevert dan nog een boek, nog een inzicht, nog een goed gesprek.

Sanne, 38 jaar, twee kinderen en een baan

“Ik had al zoveel gedaan en ik kende alle theorie over mijn zenuwstelsel en mijn hechtingsstijl en ik deed oprecht mijn best om meer te ontspannen. Om wat liever voor mezelf te zijn en meer vertrouwen te hebben. Yoga, mindfulness, ademoefeningen….ik heb het allemaal geprobeerd. En toch viel ik op een doodgewone dinsdagavond uit tegen mijn dochter om iets kleins, en voelde ik me daarna een waardeloze moeder.

Wat echte verandering heeft gebracht, is leren voelen wat er in mijn lijf gebeurd. Met lichaamsgerichte therapie leerde ik signalen herkennen én ontdekte ik ook wat er dan nodig is. Doordat ik nu bijvoorbeeld de spanning in mijn schouders en mijn hoge ademhaling opmerk, kan ik op tijd een stap terug doen. Even diep ademhalen, mijn schouders rollen en vriendelijk maar beslist tegen mijn dochter zeggen dat ik éérst mijn mailtje afmaak en daarná bij haar kom. Zo’n duidelijke grens kon ik eerst echt niet stellen, maar het brengt zoveel meer rust!”

Waar dit patroon vandaan komt

Bij trauma denken de meeste mensen aan schokkende gebeurtenissen, zoals oorlog, geweld of verlies. Ontwikkelingstrauma is minder zichtbaar, maar heeft minstens zoveel impact. Het ontstaat door een gebrek aan emotionele veiligheid in je jeugd, vaak vanuit ouders die zelf ook onvoldoende hebben geleerd om aanwezig te blijven bij hun eigen emoties. En dus ook die van jou. Dat heeft niks met liefde te maken, maar alles met onvermogen vanuit eigen verwondingen en gemis.

En dus deed je vroeger wat elk slim kind doet. Je trok je terug in je hoofd. Dat was geen bewuste stragetie maar een hele passende manier van omgaan met de situatie van toen. En dus werd je goed in begrijpen, dingen zelf regelen, het overzicht bewaren. Dat heeft je ver gebracht, en het heeft je ook afgesneden van het deel van jezelf dat voelt wat het op een dieper niveau nodig heeft. Dat is precies waarom meer contact met je gevoel begint in je lijf in plaats van in nog meer denkwerk.

De impact van jouw overlevingsstrategie laat zich vandaag zien in spanning in je lijf, in het vermijden van conflict, in de manier waarop je je terugtrekt of juist stevig vasthoudt aan de mensen om je heen. Het verleden is voorbij, maar de invloed leeft voort in je zenuwstelsel, je lichaam en je relaties. Daarom is het minder relevant wat er precies is gebeurd, en veel relevanter wat jij vandaag nodig hebt om meer te kunnen ontspannen en tevredenheid te ervaren. Wat mis je nu nog in de manier waarop je met jezelf omgaat? Waar verlang je naar, maar durf je nog niet naartoe?

Om dat te kunnen voelen heb je als eerste contact met je lijf nodig. En om je eigen behoeften dan ook serieus te nemen én te durven volgen, is het nodig om nieuwe ervaringen op te doen in relatie met anderen. Zodat je brein en je zenuwstelsel leren dat het nu wel veilig genoeg is om te doen wat klopt voor joú. En zodat er ruimte komt om te ontspannen en wat moeitelozer door het leven te gaan.

De relatie met jezelf komt eerst

Maar voordat het over jouw relaties met anderen kan gaan (externe hechting), gaat het over de relatie die je met jezelf hebt (interne hechting). Hoe ga jij om met je eigen gevoelens, je eigen behoeften, je eigen grenzen? De meeste vrouwen die bij mij komen, hebben nooit bewust gezien dat dit ook een relatie is. Misschien wel de belangrijkste relatie in je hele leven, want die bepaalt niet alleen hoe je denkt en wat je doet, maar ook hoe je je van binnen voelt.

Maar hoe bouw je dan aan een fijne relatie met jezelf? Wat ik daarin een heel helpend perspectief vind, is dat van de verschillende innerlijke delen. Methoden als Voice Dialogue maar ook IFS werken daar bijvoorbeeld mee en de kern ervan is eigenlijk heel simpel.

Onze binnenwereld bestaat uit allemaal verschillende delen, die ervoor zorgen dat we kunnen functioneren in de wereld. Die delen worden gevormd door onze (vroege) ervaringen maar worden een leven lang bijgeschaafd. De meeste mensen herkennen bijvoorbeeld al snel een regelend deel, een soort interne manager die overzicht houdt en dingen voor elkaar krijgt, en een zorgzaam deel, dat aandacht heeft voor anderen.

Ook de verschillende rollen die je vervult, als moeder, als collega, als partner, worden aangestuurd door dat soort delen. Dat is niets bijzonders, het is een normaal en gezond onderdeel van hoe we als mens in elkaar zitten.

Bij ontwikkelingstrauma, of bij ouders die emotioneel afwezig of weinig beschikbaar waren, gebeurd er naast het vormen van die innerlijke delen ook nog iets anders. Bepaalde delen worden onderdrukt, omdat ze vroeger niet welkom waren en zorgden voor afwijzing, of voor het risico dat je de hechtingsrelatie kwijtraakte waar je als kind volledig van afhankelijk was. Een verdrietig deel dat te horen kreeg dat het zich niet zo aan moest stellen. Een boos deel dat gevaarlijk voelde om te laten zien. Een behoeftig deel dat leerde zichzelf onzichtbaar te maken.

Het herstel zit in het weer contact maken met AL jouw innerlijke delen. Ze leren kennen, in plaats van ze weg te duwen, en ze langzaam weer een plek geven in wie je bent. Want juist die delen zijn een toegangspoort naar onze diepste verlangens, behoeften en levensenergie. Zo met jezelf omgaan is de kern van zelfacceptatie en zelfliefde.

De ouder worden voor jezelf die je vroeger zo hebt gemist

Hier ligt de sleutel. De weg naar minder zelfafwijzing ligt in het worden van de ouder voor jezelf die je vroeger nodig had. Aanwezig, liefdevol, in staat om te zien wat er speelt zonder meteen te fixen of te veroordelen.

Denk aan Marieke. Boos worden kon ze niet voelen, dat zat ergens diep weggestopt. In plaats daarvan paste ze zich aan. Pleasen, terugtrekken, ja zeggen terwijl ze nee bedoelde. Daardoor werd het lastig om haar grenzen te voelen, laat staan aan te geven. De wortel lag bij haar vader, die vroeger heftig boos kon worden. Ze werd daar als kind bang van, en die angst nam ze mee. Zelf boos worden voelde sindsdien gevaarlijk, waardoor ze ook geen toegang meer had tot haar eigen levensenergie. Dat leidde tot vermoeidheid, weinig zin, lusteloosheid, weinig genieten en weinig plezier. In therapie leerde ze contact maken met haar woede, die gedoseerd uiten en daarmee voor zichzelf opkomen. De energie ging weer stromen en ze werd voelbaarder, ook voor de mensen om haar heen.

Wat hier gebeurde, is in werkmethodes als Voice Dialogue en Internal Family Systems al langer bekend terrein. Bij Marieke leefde er een angstig kind, het deel dat ooit doodsbang werd van haar vaders woede en dat sindsdien alles deed om boosheid te vermijden, ook haar eigen boosheid. Daarnaast leefde er een boos kind, het deel dat haar onaangeraakte levensenergie in zich droeg, maar dat nooit veilig genoeg was om zich te laten zien. Zolang die twee delen de leiding hadden, zonder dat er iemand tussen stond, bleef ze schommelen tussen aanpassen en wegduwen van wat ze voelde.

Herstel zit in het ontwikkelen van een derde positie, in plaats van het ene deel te laten winnen van het andere of het angstige en boze kind weg te poetsen. Deze derde positie wordt soms de gezonde volwassene genoemd, soms de middenpositie. Dat is het deel in jou dat kan waarnemen wat het angstige kind voelt en wat het boze kind nodig heeft, zonder erin mee te gaan en zonder het weg te duwen. Vanuit die positie wordt boosheid vooral informatie die je kunt gebruiken, in plaats van een gevaar dat onderdrukt moet worden of een uitbarsting die je overneemt. Precies daardoor kon Marieke in het hier en nu een grens voelen én daadwerkelijk stellen, iets waar geen van beide kinderdelen alleen toe in staat was. Dit is wat innerlijk ouderschap in de kern betekent, de aanwezige volwassene worden die al je delen kent, erkent en een plek geeft.

De sleutel zit in stoppen met werken aan jezelf, en beginnen met er zijn voor jezelf. Kiezen vanuit zachtheid in plaats van vanuit wat moet is precies dat, elke dag opnieuw.

Waarom echte verandering via je lichaam gaat

Behoeften kun je niet bedenken, die voel je. Hetzelfde geldt voor je diepere verlangens. En als het ooit onveilig was om daar contact mee te hebben of die te uiten, dan heeft je lichaam zich daaraan aangepast door ergens spanning te zetten. Gebaseerd op je ervaringen van toen houdt je brein ook nu nog je omgeving scherp in de gaten en gaat het uit van dezelfde scenario’s. Ook als de werkelijkheid van Nu heel anders is. Onbewuste voorspellingen en aannames over de wereld en wat jou dan veilig houdt sturen niet alleen wat je doet maar ook hoe je je voelt.

Dit is precies waarom lichaamsgerichte therapie zo’n ander resultaat geeft dan puur cognitief werk. Want hier kom je niet bij door erover na te denken; het is immers onbewust. Maar je lichaam laat het wel zien. Je zenuwstelsel heeft alles onthouden wat je hoofd is vergeten of heeft weggerationaliseerd. Elke keer dat je als kind moest inslikken wat je voelde, is daar een spoor van achtergebleven, in je spieren, je ademhaling, je zenuwstelsel.

Dat is ook waarom je hoofd je slimmer maakt, maar niet automatisch vrijer. Je kunt oneindig veel begrijpen over jezelf en toch, op het moment dat het erop aankomt, terugvallen in hetzelfde oude patroon. Lichaamsgerichte therapie werkt rechtstreeks met dat systeem, door het de kans te geven om eindelijk iets anders te ervaren dan het gewend is. In een afgestemde, ondersteunende relatie leert je zenuwstelsel opnieuw dat je veilig bent en dat je er mag zijn. Je oefent met het uiten van je gevoel, ook juist de minder comfortabele kanten ervan, en ervaart hoe het is om echt ontmoet te worden met alles wat er in je leeft.

Wat dit doet voor je relaties met anderen

Zodra de relatie met jezelf verandert, verandert bijna vanzelf ook hoe je in contact staat met anderen. Je merkt dat je minder hard reageert op een terloopse opmerking. Dat je jezelf minder vaak hoeft te bewijzen om ergens bij te horen. Dat je dichter bij jezelf kunt blijven, ook wanneer een ander iets anders vindt of voelt dan jij. Dat komt doordat jij vanuit een stevigere plek in jezelf reageert, in plaats van vanuit je oude overlevingspatroon. Zo leer je beter bij jezelf te blijven in het contact met een ander, en ontdek je hoe het worden van een aanwezige, liefdevolle ouder voor jezelf impact heeft op al je relaties, van je partner tot je kinderen tot je vriendinnen.

Het perspectief

Dit is waar het naartoe leidt. Een lichaam en een zenuwstelsel dat weer kan zakken, ook op de dagen die niet perfect verlopen. Ontspanning die vanzelf komt omdat er eindelijk iets is opgelost op het niveau waar het echt zit, in plaats van ontspanning die je met wilskracht afdwingt. Ruimte om te genieten zonder dat schuldgevoel op de achtergrond meespeelt. Echte verbinding, met jezelf allereerst en van daaruit met de mensen om je heen. Dit is de beweging van altijd ‘aan’ naar meer ontspanning, stap voor stap, in je lichaam.

Je hoeft dit niet alleen te doen. Sterker nog, dat kan ook helemaal niet. Je zenuwstelsel is gemaakt voor contact. En therapie biedt een mogelijkheid om te ervaren hoe het is als er iemand écht bij jou aanwezig is. Afgestemd, veilig en beschikbaar. Precies dat is vaak de missende ervaring die zorgt voor niet alleen nog dieper inzicht maar vooral voor echte, blijvende verandering.

Samen zoeken naar wat wél werkt

Misschien ben je stiekem een beetje klaar met al dat werken aan jezelf. Je weet inmiddels veel, maar merkt dat begrijpen niet automatisch betekent dat er iets verandert.

Als je voelt dat het tijd is voor een andere ingang, ben je van harte welkom voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Samen kijken we dan of lichaamsgerichte therapie je kan helpen om werkelijk iets anders te gaan ervaren.